ዑመር ኢብኑል ኸጣብ (ረ.ዐ)
ሁለተኛው ኸሊፋ — አል-ፋሩቅ (634 – 644 እ.ኤ.አ / 13 – 23 ሂጅሪ)
634 – 644 እ.ኤ.አ / 13 – 23 ሂጅሪ
እውነትን ከሐሰት የሚለይ “አል-ፋሩቅ”፣ የፍትህ ተምሳሌት፣ እና የእስልምና ግዛት ታላቅ መስፋፋት መሪ።
የሕይወት ታሪክና ገድል
ዑመር ኢብኑል ኸጣብ (ረ.ዐ) ከባኑ ዐዲይ የተወለዱ፣ በብርታትና በፍትህ የታወቁ፣ የመጀመሪያው “አሚሩል ሙእሚኒን” የተባሉ ኸሊፋ ናቸው። በዘመናቸው ፋርስና ብዙ የቢዛንታይን ግዛት ተከፈተ፤ የዲዋን፣ ቤት አል-ማል፣ የዳኝነትና የሂጅሪ አቆጣጠር ተቋማት ተመሰረቱ።
1. ግላዊ ታሪክ፣ ስብእና እና ከእስልምና በፊት
ሙሉ ስም: ዑመር ኢብኑል ኸጣብ ኢብኑ ኑፋይል። ከቁሬሽ “ባኑ ዐዲይ” ቤተሰብ የተወለዱ ናቸው። "አል-ፋሩቅ": ነቢዩ (ሶ.ዐ.ወ) እውነትን ከሐሰት ለይቶ የሚያውቅ ማለት የሆነውን ይህን ማዕረግ ሰጥተዋቸዋል። ከእስልምና በፊት: በብርታት፣ በቁመት፣ በታጋይነትና በዲፕሎማሲ ይታወቁ ነበር። የእስልምና መቀበል: መጀመሪያ ላይ እስልምናን ይቃወሙ የነበሩ ሲሆን፣ የእህታቸውን መስለም ሰምተው ሱረቱ ጣሃ ሲሰሙ ልባቸው ተነክቶ እስልምናን ተቀበሉ። የእሳቸው መስለም ሙስሊሞች በመካ በግልጽ እንዲሰግዱ ድፍረት ሰጥቷቸዋል።
2. የኸሊፋነት መረጣ
አቡ በክር ከሞታቸው በፊት ከታላላቅ ሶሃባዎች ጋር ከተማከሩ በኋላ ዑመርን በኸሊፋነት ጠቆሙ። "አሚሩል ሙእሚኒን" የሚለውን የክብር ስም ለመጀመሪያ ጊዜ የተቀበሉ ኸሊፋ ናቸው።
3. ዋና ዋና ታሪካዊ አስተዋጽኦዎች
ሀ. የግዛት መስፋፋት: የፋርስ ግዛት ሙሉ በሙሉ በቁጥጥር ስር ሲውል፣ የቢዛንታይን አብዛኛው ክፍል ተሸነፈ። በ637 እ.ኤ.አ ኢየሩሳሌም (ቁድስ) በሰላም እጅ ሰጠች፤ "የዑመር ቃል ኪዳን" ተፈረመ። ግብፅ፣ ሶሪያ፣ ዮርዳኖስና ኢራቅ በሙስሊሞች አስተዳደር ስር ገቡ። ለ. ተቋማትና ህግ: የዲዋን (ሚኒስቴር)፣ ቤት አል-ማል፣ የካዲ/ፖሊስ ስርዓት፣ እና የሂጅሪ አቆጣጠር ለመጀመሪያ ጊዜ ደነገጉ። ሐ. የፍትህ ምሳሌ: ሌሊት ሌሊት በመዲና እየተዘዋወሩ ድሆችን ይከታተሉ ነበር፤ በራሳቸውና በቤተሰባቸው ላይ ጥብቅ ቁጥጥር ያደርጉ ነበር።
4. እረፍት እና ውርስ
በ644 እ.ኤ.አ (23 ሂጅሪ) በአቡ ሉእሉአህ አል-መጁሲ የሱብሒ ሶላት እየመሩ ሳለ ተወግተው አረፉ። ከሞቱ በፊት 6 ታላላቅ ሶሃባዎችን ያቀፈ ሹራ ሰይመው ቀጣዩን ኸሊፋ እንዲመርጡ አደረጉ። በመስጅድ አል-ነበዊ ከነቢዩና ከአቡ በክር ጎን ተቀብረዋል።
ከታሪካቸው የምንወስዳቸው ዋና ዋና ትምህርቶች
- •ፍትህን ከራስና ከቤተሰብ ጀምሮ ማስፈን
- •ለህዝብ አገልጋይነት እና ቀላል ኑሮ
- •ስርዓትና ተቋም መገንባት የእምነት ክፍል ነው