ዐሊይ ኢብኑ አቢ ጣሊብ (ረ.ዐ)
አራተኛው ኸሊፋ — አሰዱላህ (656 – 661 እ.ኤ.አ / 35 – 40 ሂጅሪ)
656 – 661 እ.ኤ.አ / 35 – 40 ሂጅሪ
የነቢዩ የአጎት ልጅና አማች፣ ከህፃናት የመጀመሪያው እምነት ተቀባይ፣ የእውቀትና የጀግንነት ተምሳሌት።
የሕይወት ታሪክና ገድል
ዐሊይ ኢብኑ አቢ ጣሊብ (ረ.ዐ) የነቢዩ የአጎት ልጅ፣ የፋጢማ ባል፣ የሐሰንና የሑሰይን አባት ናቸው። በሂጅራ ምሽት በነቢዩ አልጋ ላይ ተኝተው ህይወታቸውን አደጋ ላይ ጥለዋል። አራተኛው ኸሊፋ ሆነው በፍትህና በፊቅህ ታወቁ።
1. ግላዊ ታሪክ፣ ስብእና እና ከእስልምና በፊት
ሙሉ ስም: ዐሊይ ኢብኑ አቢ ጣሊብ ኢብኒ ዐብደል-ሙጦሊብ። የነቢዩ የአጎት (አቡ ጣሊብ) ልጅ ናቸው። ከህፃናት የመጀመሪያው እምነት ተቀባይ: ገና በ10–11 ዓመታቸው እስልምናን ተቀበሉ። አህል አል-በይት: የፋጢማ ባል፣ የሐሰንና የሑሰይን አባት። መጠሪያዎች: "አሰዱላህ" / "ሐይደር"። ነቢዩም "እኔ የእውቀት ከተማ ነኝ፤ ዐሊይ ደጃፏ ነው" ብለዋል።
2. ለእስልምና የዋሉት መስዋዕትነት
በሂጅራ ምሽት በነቢዩ አልጋ ላይ ተኝተው ህይወታቸውን አደጋ ላይ ጥለዋል፤ የሰዎች አደራዎችን ከመለሱ በኋላ ወደ መዲና ተጓዙ። ከዛቡክ በስተቀር በሁሉም ጦርነቶች (በድር፣ ኡሁድ፣ ኸንደቅ፣ ኸይበር) ግንባር ቀደም ተጋዳይ ነበሩ።
3. የኸሊፋነት መረጣ እና አስተዋጽኦዎች
ከዑስማን ህልፈት በኋላ በሶሃባዎችና በህዝቡ ጥያቄ አራተኛው ኸሊፋ ሆኑ። ሀ. አስተዳደር ማዕከልን ከመዲና ወደ ኩፋ አዛወሩ። ለ. የአረብኛ ሰዋሰው (ነሕው) እንዲፃፍ መመሪያ ሰጡ። ሐ. የውስጥ ፈተናዎችን በፍትህና በጥበብ ለመፍታት ጥረት አድርገዋል።
4. እረፍት እና ውርስ
በ661 እ.ኤ.አ (40 ሂጅሪ) በኩፋ መስጅድ የሱብሒ ሶላት እየመሩ ሳለ በዐብዱር-ረሕማን ኢብኑ ሙልጀም ተመተው አረፉ። መቃብራቸው በናጃፍ (ኢራቅ) ይገኛል። የእሳቸው ህልፈት የአራቱ ታላላቅ ኸሊፋዎች (አል-ኹለፋእ አር-ራሺዱን) ዘመንን አብቅቷል።
ከታሪካቸው የምንወስዳቸው ዋና ዋና ትምህርቶች
- •እውቀትን ከጀግንነት ጋር ማጣመር
- •ለአደራ ታማኝነት እና ለፍትህ ቁርጠኝነት
- •በፈተና ጊዜ የማህበረሰብ አንድነትን መጠበቅ